Theo khởi xướng của Liên Hợp Quốc, ngày 1/10 hàng năm là Ngày Quốc tế Người cao tuổi, một dịp để cộng đồng quốc tế ghi nhận những đóng góp quý báu của người cao tuổi, đồng thời nâng cao nhận thức về các vấn đề ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Năm 2025, Liên Hợp Quốc đã chọn một chủ đề mang tính bước ngoặt: “Người cao tuổi thúc đẩy hành động ở địa phương và toàn cầu: Khát vọng của chúng ta – An sinh của chúng ta – Quyền của chúng ta”. Chủ đề này không chỉ là một lời kêu gọi, mà là một sự khẳng định mạnh mẽ về vai trò chủ động, vị thế trung tâm của người cao tuổi trong việc định hình tương lai của chính họ và của toàn xã hội.

Chủ đề năm nay là một sự thay đổi mô hình tư duy vô cùng cần thiết. Thay vì nhìn nhận người cao tuổi như những người thụ hưởng chính sách một cách thụ động hay là gánh nặng của xã hội, chúng ta cần công nhận họ là những tác nhân của sự thay đổi, những người có kinh nghiệm, trí tuệ và nghị lực để thúc đẩy các hành động có ý nghĩa từ cấp cơ sở đến các diễn đàn toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam đang già hóa với tốc độ nhanh chóng, việc thấu hiểu và hành động theo tinh thần của chủ đề này không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cơ hội để chúng ta xây dựng một xã hội công bằng, thịnh vượng và bền vững cho mọi lứa tuổi.

Bối cảnh: Làn sóng già hóa dân số trên toàn cầu và tại Việt Nam

Già hóa dân số không còn là câu chuyện của riêng các nước phát triển. Theo Liên Hợp Quốc, số người từ 65 tuổi trở lên trên toàn thế giới dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi, từ 761 triệu người vào năm 2021 lên 1,6 tỷ người vào năm 2050.

Tại Việt Nam, câu chuyện già hóa còn diễn ra với tốc độ nhanh hơn. Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn “già hóa” từ năm 2011 và được dự báo là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Theo các dự báo từ Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên sẽ tăng lên 20% vào năm 2036 và đạt gần 25% vào năm 2050. Thậm chí, số liệu thực tế còn cho thấy một tốc độ nhanh hơn, khi theo Dữ liệu Dân cư của Bộ Công an, chỉ tính đến năm 2023, Việt Nam đã có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm 16% dân số. Tốc độ già hóa dân số nhanh trong khi Việt Nam chưa phải là nước có thu nhập cao đặt ra những thách thức to lớn về hệ thống an sinh xã hội, y tế, chăm sóc sức khỏe, thị trường lao động và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để chúng ta thúc đẩy nền kinh tế bạc, khi mà thị trường hàng hóa, dịch vụ cho người cao tuổi ngày càng đa dạng hơn, nhiều hơn và người cao tuổi có thể đóng góp được nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước.

Giải mã Chủ đề Ngày Quốc tế Người cao tuổi 2025

Chủ đề của Ngày Quốc tế Người cao tuổi năm 2025 nhấn mạnh vào ba trụ cột cốt lõi, phản ánh một cách toàn diện cuộc sống và vai trò của người cao tuổi trong xã hội hiện đại.

Khát vọng: Công nhận Giá trị và Thúc đẩy Sự cống hiến

Khi tuổi thọ trung bình ngày càng được nâng cao, câu hỏi đặt ra không chỉ là sống lâu hơn, mà là làm thế nào để mỗi năm tháng được sống thêm đều tràn đầy ý nghĩa. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi của trụ cột “Khát vọng”: một lời khẳng định rằng cuộc sống ở tuổi già không chỉ là sự tồn tại hay nghỉ ngơi thụ động, mà phải là một giai đoạn của sự phát triển liên tục, học hỏi suốt đời và tiếp tục cống hiến. Khát vọng của người cao tuổi có thể rất đa dạng: từ việc truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ trẻ, tham gia các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng, học một kỹ năng mới như sử dụng điện thoại thông minh để kết nối với con cháu, cho đến việc khởi nghiệp một mô hình kinh doanh nhỏ phù hợp với sức khỏe.

Nhìn nhận và tạo điều kiện cho những khát vọng này có ý nghĩa kép. Với cá nhân người cao tuổi, việc được tiếp tục đóng góp giúp họ duy trì sức khỏe tinh thần, cảm thấy có ích và kết nối với xã hội. Với cộng đồng, việc tận dụng kho tàng tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm của họ là một nguồn lực vô giá cho sự phát triển. Phớt lờ những khát vọng này không chỉ là bỏ phí nguồn lực, mà còn là tước đi của người cao tuổi cơ hội được sống một cuộc đời trọn vẹn và ý nghĩa.

An sinh: Xây dựng một Hệ sinh thái Hỗ trợ Toàn diện

“An sinh” vượt xa khái niệm an toàn vật chất đơn thuần để hướng tới một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện. Trước hết, an sinh sức khỏe không chỉ là khám chữa bệnh, mà là một hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu thân thiện với người cao tuổi, tập trung vào phòng bệnh, quản lý bệnh mãn tính và chăm sóc giảm nhẹ. Hệ thống này phải bao gồm cả một hệ thống chăm sóc dài hạn với các hình thức ưu tiên tại nhà và tại cộng đồng, có thể tiếp cận được, chi trả được, đảm bảo chất lượng, và đặc biệt quan tâm đến sức khỏe tinh thần. Song song đó, an sinh kinh tế đòi hỏi một hệ thống đa trụ cột, kết hợp giữa lương hưu, trợ cấp xã hội và các chương trình tạo thu nhập phù hợp, điều đặc biệt quan trọng ở Việt Nam nơi tỷ lệ người cao tuổi không có lương hưu còn cao. Cuối cùng, tất cả những điều đó được đặt trong nền tảng của an sinh xã hội, tức là quyền được sống trong một cộng đồng an toàn, hòa nhập, với môi trường vật chất “thân thiện với người cao tuổi” từ hạ tầng giao thông đến các dịch vụ xã hội dễ tiếp cận.

Quyền: Nền tảng cho Phẩm giá và Sự Bình đẳng

Đây là trụ cột mang tính nền tảng, khẳng định người cao tuổi có đầy đủ các quyền con người và phải được bảo vệ một cách bình đẳng. Đó là quyền được tham gia và quyết định, đòi hỏi tiếng nói của họ phải hiện diện thực chất trong các quá trình hoạch định chính sách. Đi cùng với đó là quyền được sống không bị phân biệt đối xử, yêu cầu xã hội phải có những hành động mạnh mẽ để chống lại “chủ nghĩa phân biệt tuổi tác” (ageism) – những khuôn mẫu, định kiến và hành vi phân biệt đối xử dựa trên tuổi. Và trên hết, là quyền được bảo vệ khỏi bạo lực và lạm dụng, vì người cao tuổi là nhóm dễ bị tổn thương, đòi hỏi một khung pháp lý vững chắc và các cơ chế hỗ trợ hiệu quả để đảm bảo họ được sống trong an toàn và phẩm giá.

Thích ứng với già hóa tại Việt Nam: Từ cam kết chính sách đến hành động cộng đồng

Trước bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, đáng mừng là vấn đề này ngày càng nhận được sự quan tâm sâu sắc của các lãnh đạo Đảng và Chính phủ Việt Nam. Nhiều chính sách, chương trình có tầm nhìn đã được ban hành như Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, Đề án “Người cao tuổi tham gia đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và tạo việc làm hay Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030. Điều này thể hiện một cam kết chính trị mạnh mẽ trong việc xây dựng một xã hội già hóa khỏe mạnh và năng động.

Tuy nhiên, từ chính sách đến thực tiễn đời sống là một chặng đường đòi hỏi những hành động cụ thể. Và minh chứng sống động nhất cho việc người cao tuổi có thể thúc đẩy hành động ngay tại địa phương chính là mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ Tự giúp nhau (CLB LTH TGN) mà Hội Người cao tuổi các cấp và HelpAge International đã và đang hỗ trợ nhân rộng. Đây là một tổ chức dựa vào cộng đồng, nơi các thành viên (chủ yếu là người cao tuổi, phụ nữ và người có hoàn cảnh khó khăn) cùng nhau hỗ trợ, chăm sóc lẫn nhau và đóng góp vào sự phát triển chung.

Tại các CLB LTH TGN, người cao tuổi đang hiện thực hóa khát vọng được cống hiến và khẳng định giá trị bản thân thông qua các hoạt động tự giúp nhau, hỗ trợ cộng đồng và chăm sóc các thành viên yếu thế hơn. Bên cạnh đó, các hoạt động chăm sóc sức khỏe, văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và hỗ trợ tăng thu nhập đã giúp thúc đẩy an sinh một cách toàn diện. CLB cũng chính là nơi để người cao tuổi thực thi quyền được nói lên tiếng nói của mình, tham gia giám sát chính sách và góp ý với chính quyền. Có thể thấy, mô hình này là một minh chứng thực tiễn, phản ánh trọn vẹn tinh thần của chủ đề Ngày Quốc tế Người cao tuổi năm nay.

Mô hình này đã được Chính phủ Việt Nam công nhận là mô hình hiệu quả, phù hợp trong chăm sóc, bảo vệ và phát huy vai trò người cao tuổi ngay tại cộng đồng, giúp đưa chủ trương, luật pháp, chính sách của Đảng, Nhà nước và Chính phủ vào thực tiễn. Do vậy, Chính phủ đã đưa CLB LTH TNG vào các đề án nhân rộng trên toàn quốc, mới nhất là Đề án giai đoạn 3 “Nhân rộng câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau đến năm 2035” (Quyết định số 1648/QĐ-TTg, ngày 1/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ), cho thấy sự quan tâm của Chính phủ cho những mô hình cộng đồng hiệu quả nhằm mang lại lợi ích thiết thực, lâu dài cho người cao tuổi và cộng đồng.  Dù vậy, thách thức vẫn còn ở phía trước trong việc thực thi chính sách hiệu quả hơn, đầu tư nguồn lực thỏa đáng hơn, và quan trọng nhất là tiếp tục đổi mới tư duy về vai trò của người cao tuổi trong toàn xã hội.

Lời kết

Chủ đề Ngày Quốc tế Người cao tuổi 2025 không phải là một khẩu hiệu xa vời. Nó là một lời nhắc nhở và một lộ trình hành động cụ thể. Bằng cách công nhận và tạo điều kiện cho người cao tuổi thực hiện “Khát vọng”, đồng thời đảm bảo “An sinh” và bảo vệ “Quyền” của họ, chúng ta không chỉ giúp cho bản thân người cao tuổi có một cuộc sống tốt đẹp hơn, mà còn đang khai mở một nguồn lực quý báu ngày càng tăng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

HelpAge International tại Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ban ngành, đoàn thể, đặc biệt Hội Người cao tuổi các cấp, các đối tác và chính những người cao tuổi  tại địa phương để biến tinh thần của chủ đề này thành hiện thực, hướng tới một xã hội nơi mọi người, ở mọi lứa tuổi, đều được trân trọng, bảo vệ, chăm sóc và có cơ hội đóng góp hết tiềm năng của mình.