Thập kỷ của Liên Hợp Quốc về Già hóa Khỏe mạnh (2021–2030) đã chính thức đi qua nửa chặng đường. Báo cáo tiến độ mới nhất do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đệ trình lên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc cho thấy một bức tranh đa chiều: đà phát triển đã được thiết lập, nhưng rào cản về nguồn lực vẫn đang cản trở các quốc gia đạt được kết quả thực chất. Trong 5 năm tới, nhiệm vụ cốt lõi là phải coi già hóa khỏe mạnh như một ưu tiên phát triển, nhân rộng các mô hình hiệu quả và đo lường tác động bằng những dữ liệu thực chứng.
Bức tranh toàn cảnh: Tiến bộ đan xen cùng thách thức
Báo cáo tiến độ A/81/366 được xây dựng dựa trên phản hồi của 152 quốc gia cùng đóng góp từ 13 cơ quan của Liên Hợp Quốc, Nhóm Ngân hàng Thế giới và các tổ chức xã hội dân sự. Kể từ khi được khởi xướng vào năm 2020, Thập kỷ hướng tới mục tiêu thiết thực: thúc đẩy “già hóa khỏe mạnh” – quá trình phát triển và duy trì năng lực chức năng để người cao tuổi đạt được trạng thái an sinh tốt nhất.
Dựa trên Kế hoạch Hành động Quốc tế Madrid và Chương trình Nghị sự 2030 vì Phát triển Bền vững, thế giới đã ghi nhận những bước tiến ở bốn lĩnh vực hành động trọng tâm: chống phân biệt đối xử về tuổi tác; tăng cường môi trường thân thiện với người cao tuổi; cung cấp dịch vụ chăm sóc tích hợp; và tăng cường chăm sóc dài hạn. Hiện nay, 112 quốc gia thành viên đã có luật chống phân biệt đối xử về tuổi tác; 106 quốc gia ban hành chính sách về môi trường thân thiện với người cao tuổi; và 110 quốc gia đã triển khai các hệ thống chăm sóc dài hạn ở cấp quốc gia. Tuy nhiên, sự phát triển này diễn ra không đồng đều.
Nghịch lý của tuổi thọ: Sống lâu hơn nhưng chưa hẳn khỏe mạnh hơn
Một thực tế đáng lưu tâm là khoảng cách giữa tuổi thọ trung bình và số năm sống khỏe mạnh ở tuổi 60 đang ngày càng nới rộng. Trong giai đoạn 2000–2023, khoảng cách này đã tăng từ 4,4 lên 4,9 năm đối với nam giới và từ 5,4 lên 6,2 năm đối với phụ nữ. Con người đang sống thọ hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ có thêm những năm tháng sống khỏe mạnh. Thậm chí đến năm 2023, số năm sống khỏe mạnh ở tuổi 60 vẫn chưa phục hồi về mức trước đại dịch COVID-19.
Bên cạnh đó, báo cáo của WHO chỉ ra rằng tuổi tác không phải là thước đo chính xác để đánh giá nhu cầu hỗ trợ. Đánh giá cơ sở cho thấy hơn 142 triệu người cao tuổi (chiếm 14% trên toàn thế giới) không thể đáp ứng một số nhu cầu cơ bản trong môi trường sống của mình. Năng lực chức năng của mỗi cá nhân chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi giới tính, trình độ học vấn và bối cảnh kinh tế – xã hội, thay vì chỉ đơn thuần là yếu tố tuổi tác.
Rào cản nguồn lực và khoảng trống dữ liệu
Dù chính sách ngày càng được quan tâm, nguồn lực thực thi lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Trong số khoảng 145 quốc gia báo cáo về tài chính, có tới 63 quốc gia thiếu hụt nguồn lực cho việc chống phân biệt đối xử về tuổi tác; 54 quốc gia thiếu ngân sách xây dựng môi trường thân thiện; và 49 quốc gia chưa có đủ nguồn lực cho hệ thống chăm sóc dài hạn.
Sự thiếu hụt dữ liệu cũng là một rào cản mang tính cơ cấu. Chỉ có 44 quốc gia thành viên sở hữu dữ liệu mang tính đại diện quốc gia để theo dõi tình trạng của người cao tuổi theo thời gian. Đáng lo ngại hơn, số lượng quốc gia duy trì được diễn đàn cấp quốc gia quy tụ các bên liên quan đã giảm từ 103 (năm 2020) xuống còn 84 quốc gia.
Già hóa khỏe mạnh là khoản đầu tư, không phải gánh nặng
Đã đến lúc cần thay đổi tư duy: chi phí cho già hóa khỏe mạnh không phải là gánh nặng, mà là một khoản đầu tư chiến lược.
Báo cáo khẳng định việc hỗ trợ người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập giúp hệ thống y tế tránh được những đợt điều trị nội trú đắt đỏ. Đơn cử, một chương trình hỗ trợ sống độc lập được ước tính có thể tiết kiệm tới 90.376 euro/năm cho mỗi cặp vợ chồng cao tuổi. Hơn thế nữa, đầu tư vào chăm sóc dài hạn giúp giải phóng lực lượng lao động gia đình và tạo ra hàng triệu việc làm mới trong nền Kinh tế Bạc, từ lĩnh vực nhà ở thân thiện, thiết bị thông minh đến các dịch vụ hỗ trợ chuyên biệt.
Kết luận & Tầm nhìn chiến lược đến 2030: Báo cáo vạch ra ba hướng đi cho nửa cuối của Thập kỷ. Nếu không tăng cường đầu tư, khoảng cách giữa việc sống thọ và sống khỏe sẽ tiếp tục bị nới rộng. Ở hướng đi tham vọng nhất, thế giới cần một cam kết chính trị mạnh mẽ để mang lại những cải thiện có thể đo lường được về già hóa khỏe mạnh, tăng cường bảo vệ nhân quyền của người cao tuổi và xây dựng một kế hoạch hành động quốc tế cập nhật. Đối với HelpAge International, đây là con đường duy nhất để đảm bảo không một người cao tuổi nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển bền vững.
'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
